جایگاه ایران قدیم و جدید در علوم و فناوری

جایگاه ایران قدیم و جدید در علوم و فناوری

در پیشتازی ایران در بسیاری از علوم پزشکی و مهندسی هزار سال پیش و یا 1500 سال پیش در عصر ساسانیان و رونق  دانشگاه جندی شاپور به عنوان یکی از اولین مراکز علمی درمانی دنیا تردیدی نیست و موجب افتخار است. مطمئناً دیدن فیلم پزشک (بوعلی سینا ) نیز که نمونه ای شبه مستند از جایگاه ایران قدیم در دانش پزشکی و میزان توسعه یافتگی و تمدن در آن عصر است، مهم و نیکو خواهد بود. با اینحال نگاهی موشکافانه نشان میدهد، در حالی که سیستمهای آموزشی دانشگاهی و مدارس گسترده در اروپا بیش از پانصد تا 300 سال پیش شروع به توسعه کرده اند، اولین مدارس در ایران (و نیز دارلفنون امیرکبیر ) تنها حدود 150 سال قبل بنا نهاده شده اند،  عمر دانشگاه تهران به عنوان اولین دانشگاه نوین در ایران نیز تنها به هشتاد سال میرسد. در همان کتاب های بوعلی سینا که از نظر پزشکی کاربردی و ستنی، روش درمان، نجوم و برخی مسائل ریاضی ، از بهترین های جهان بوده اند، اما میتوان دید که هنوز تعریف و درک عموم و علما از مواد، در حد ابتدایی چهار عنصر آب و خاک و باد و آتش بوده است. به هر حال سیستم آموزشی مدارس و دانشگاهی نبوده است که حاصل دانش بوعلی سینا و سایر دانشمندان ایرانی امکان توسعه، آموزش عمومی و بلوغ علمی ساختار یافته داشته باشد. در حالی که این روند در اروپا حدود دویست سال زودتر از ایران شروع گردیده است. برای مثال مبنای قانون بقای جرم، درک مشخص و علمی انسان از ساختار هوا و اکسیژن توسط لاوازیه فرانسوی در سال 1775 میلادی صورت گرفت، آن هم نه فقط در قالب آموزش و ساختار یک آزمایشگاه خصوصی بلکه جامعه فرانسه در آن سالها که در آستانه انقلاب فرانسه نیز بود، دارای مجموعه های آموزشی سیستماتیک در دانشگاه ها و مدارس همرا با آموزش ریاضی، زیست و ... در کنار علوم انسانی و الهیات و فلسفه بود. معادلات معروف ناویر استوکس که هنوز هم بخش مهمی از علوم مدرن و مبنای محاسبات جریان سیال، انرژی و مواد است و هنوز هم مبنای طراحی و شبیه سازی هواپیماها یا راکتورها و انتقال دارو و بیوتکنولوژی است، حدود دویست سال پیش در دانشگاه پلی تکنیک اکول فرانسه حاصل آمد. در حالی که تحول آموزش مکتب خانه ای در ایران که بیشتر برای سواد خواندن و نوشتن برای بخش کوچکی از جامعه و حساب و کتاب بازرگانی بنا بود، به مدارس نوینی که علوم جدید ساختار یافته ریاضیات، زیست و شیمی فیزیک را آموزش دهند، تنها 150 سال پیش شروع گردید و اولین مدارس هم در ایران (تبریز) به آتش کشیده شده و آن را در مقابل مکتب خانه میدانستند. حدود پنجاه سال لازم بود تا مدارس نوین در ایران پذیرفته و توسعه داده شوند تا مبنای ایجاد دانشگاه های نوینی گردند که خود پنجاه سال نیاز داشت تا مقاطع کارشناسی را به نتیجه برسانند و با توسعه دوره های تحصیلات تکمیلی، ایران ما تنها حدود سه دهه است که به سطح تحقیقات بنیادین و امکان انجام برخی پژوهش های کاربردی نوین همسطح با سایر کشورهای پیشرفته را یافته است. لذا تحول آموزشی در ایران جدید را از یکصد و پنجاه سال پیش نباید دست کم گرفت، برای مثال گرچه دانشگاه تهران در  رتبه بندی های جهانی ممکن است در بهترین حالت حدود 300 باشد، اما لازم به ذکر است که دانشکده فنی این دانشگاه در جهان در برخی رتبه بندی های متداول دارای رتبه 50 نیز  میباشد. یا حتی در زمینه مهندسی نفت اخیراً دانشگاه تهران رتبه 4 جهان را نیز از جنبه هایی در برخی رتبه بندی ها دریافت کرده است. لذا فکر میکنم در نقد داشته ها و نداشته هایمان باید کمی عمیق تر و هوشمندانه تر و هدفمندتر عمل کنیم. ایران در حال حاضر در کنار آمریکا و روسیه سومین کشور تربیت کننده مهندس در جهان است. بنده با فارغ التحصیلان و محققان بسیاری در رشته های مهندسی و علوم بنیادینی نظیر شیمی فیزیک از آلمان و سراسر اروپا، آمریکا، کانادا، چین، ژاپن و ... سروکار و تجربه همکاری داشته ام (طی حضور و همکاری ده ساله خود با انستتو ماکس پلانک، هلمهولتر و دانشگاه های برلین، درسدن و ...)، بطور متوسط همین مهندسین و فارغ التحصیلان ایرانی دست کمی از متوسط جهانی ندارند. موضوع درک عمومی صحیح از تاریخچه توسعه ایران در یکصد و پنجاه سال گذشته و نیازمندی جدی جامعه و مسئولان برای مدیریت صحیح این منابع انسانی است. دستیابی به رتبه های 100 در بین دانشگاه های جهان طی یک دهه برای دانشگاه های برتر ایران گرچه کاری دشوار اما دور از دسترس نیست. ضمن آنکه جهان با داشتن حدود دویست کشور، که بیش از پنجاه کشور آن در توسعه علوم و تکنولوژی بسیار فعال و صاحب سبک هستند و برخی از آنها به تنهایی بیش از یکصد دانشگاه برجسته دارند، رتبه های چند صد هم در بین دانشگاه های برتر جهان رتبه کمی نیست، در دنیا بیش از چند هزار دانشگاه و مرکز تحقیقاتی برجسته میتوان نام برد.  نقد منصفانه و حقیقی این موضوعات بازتاب مهم و تعیین کننده ای در جهت دهی عموم مردم، خانواده ها، دانش آموزان، دانشجویان، اساتید و مسئولان برای توسعه قوی و پایدار ایران خواهد داشت. چنانچه ایران امروز بتواند از التهاب مسائل سیاسی اجتماعی درون و برون خود کاسته، سوء مدیریت منابع طبیعی، زیستی، انسانی و مالی موجود در کشور بصورت علمی و منطقی اصلاح گردد، و تعامل بین المللی قوی تر و پایدارتری را بر اساس منافع ملی در سطح منطقه و جهان، بکار گیرد، پیشرفت پلکانی علمی و اقتصادی و اجتماعی ایران، به شکل چشمگیری، دور از دسترس نیست.

/ 0 نظر / 67 بازدید